Race

De race tegen de klok is begonnen. Minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken) heeft nog snel in een brief van 24 kantjes vragen beantwoord over de noodzaak van afschaffing van het raadgevend referendum, zodat de senaat een definitief besluit kan nemen.

Aan de andere kant probeert GeenStijl op de valreep een laatste referendum te organiseren over de nieuwe donorwet van D66. Met als inzet dat degenen die géén donor willen zijn hun beslissing moeten kunnen vastleggen in het donorregister. Met 60.000 handtekeningen lijkt de benodigde 300.000 nog lang niet gehaald. Terwijl die 14 juni binnen moeten zijn. Grote kans dat de intrekking komende dinsdag al in behandeling kan worden genomen.

Punt is: de donorwet is met een nipte meerderheid aangenomen. Er valt iets te zeggen voor het argument dat referenda ons systeem van vertegenwoordigende parlementaire democratie frustreren. 'Besluiten moeten worden afgewogen, er moet flink over worden gedebatteerd, er moeten compromissen worden gezocht en er moet worden gestemd. Zelfs als dit impopulaire besluiten zijn,' stellen Lotte Schipper en Klaas Valkering van het CDJA, beiden voorstanders van het poldermodel.

Het moet niet zo zijn dat een minderheid, zodra het even niet meezit, telkens teruggrijpt op het referendum om alsnog zijn zin door te drukken, schrijven beide politici. Maar pakten het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne en het referendum over de sleepwet met een nipte meerderheid dan niet positief uit voor de initiatiefnemers? Ja, maar zo'n referendum trekt dan ook vooral fanatieke tegenstanders aan. De uitslag van een referendum weerspiegelt niet altijd de wil van het volk, constateerde Hans Nentjes vorig jaar al.

De afschaffing van het referendum is volgens GS-spinoff GeenPeil een 'loepzuiver gevalletje valsspelen', alleen is dat nog maar de vraag. Kijk niet raar op als GS een referendum wil over de vraag of Wilders alsnog moet meeregeren. Of de grenzen alsnog dicht moeten. En Waylon alsnog het Eurovisie Songfestival moet winnen. 

Doofpot

VVD-er Mark Rutte probeert ons tweede referendum in de doofpot te stoppen - naast het eerdere referendum over de Europese grondwet. De MinPres weigert zich voor het Britse referendum te laten toetsen door de Nederlandse rechter. Aldus Feynman en/of Feiten.

Feiten? Niet echt. De linkjes waarnaar de GeenStijl columnist zo gretig verwijst spreken boekdelen: natuurlijk Forum voor Democratie, natuurlijk Joost Niemöller.

'De Tweede Kamer weigerde volgens Feynman een motie aan te nemen haar eigen wetten uit te voeren, waarmee de Trias Politica zorgvuldig is kaltgestellt. 'Zonder onze ratificatie is er gewoon géén verdrag tussen de EU en de Oekraïne. Een patstelling die fantastisch is, en zo lang mogelijk mag duren. Er is geen probleem, en er hoeft al helemaal niets “opgelost” te worden.'

Het Knipmes weet niet beter dan dat Rutte pas tot eind juni wil wachten met het in detail treden over hoe de regering met de uitslag omgaat. De reden is het Britse referendum over dr Brexit, die Rutte niet wil beïnvloeden. Komt ook nog bij dat de uitslag van een raadgevend referendum de Nederlandse regering nergens toe verplicht. Dat weet het smaldeel van Nederland dat tegenstemde ook.

Maar we begrijpen Feynman wel, als die woorden als 'Europese federalisme' laat vallen. Of spreekt over een 'losgeslagen Europese Project' waaraan het VK zich mogelijk wil onttrekken. Of over vluchtelingen begint, maar 'overlast' bedoelt. Dan wordt uitstel over een besluit over een referendum vanzelf een doofpot.

Democratie

Joost Niemöller, altijd strak in zijn slecht zittende slobbeshirt, maakt zich weer eens boos, ditmaal over een opiniestuk van oud Spanje correspondent Steven Adolf in de Volkskrant.

Die nuchter constateerde dat bijna 70 procent van de kiezers wegbleef bij het Oekraïne-referendum. En in zijn directe omgeving er nogal wat bewuste wegblijvers waren die ervoor pasten opgetrommeld te worden voor een volksraadpleging.

Het referendum is volgens Adolf verworden tot een instrument van populisten dat ons stelsel van representatieve democratie verder in diskrediet brengt. 'Het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau laat niet voor niets zien dat het grootste enthousiasme voor referenda nu valt te bespeuren onder de aanhang van de SP en de PVV, waar de aandrang om de heren politici in Brussel en Den Haag eens mores te leren het grootste is, ongeacht de gevolgen.'

En daar kan Joost niet tegen. Die is niet alleen PVV'er, maar ook nog een bewonderaar van Poetin. Dan komt zo'n Nee-stem als geroepen. En dan doe je net alsof 'Nederland' dat ook vindt.

Nee, de meeste kiesgerechtigden zijn niet gaan stemmen omdat ze geloven dat de regering toch niets met de uitslag zal doen, citeert Joost gretig de NOS. Om dan niet de tweede reden te noemen: 26 procent van de ondervraagden wist simpelweg niet wat te stemmen.

16 procent van de kiesgerechtigden zegt weg te zijn gebleven, omdat ze hoopten dat de opkomstdrempel niet boven de 30 procent zou komen. 8 procent had het vermoeden dat de opkomst überhaupt niet boven de 30 procent zou komen, dus dat een stem zinloos zou zijn.

Adolf noemt nog wat voorbeelden van mislukte referenda, om te eindigen bij het initiatiefwetsvoorstel van Fokke (PvdA), Voortman (GroenLinks) en Schouw (D66) voor een correctief referendum met een bindend karakter. 'Na al onze lamentabele ervaringen met referenda is dat niet de kant die we op moeten', vindt Adolf. Inderdaad, GeenPeil was niks anders dan een staaltje verpissen. Dat moeten we niet nog eens willen.

Neestemmers

Bij GeenPeil gloeien ze nog na over het referendum. 'GeenPeil heeft gewonnen, gewonnen, gewonnen'. Maar daar staat eigenlijk: 'GeenStijl  heeft gewonnen, gewonnen, gewonnen'. Dat smaakt natuurlijk naar meer. Genoeg onderwerpen waar GeenStijlers een keihard Nee op wil horen.

De Zwitsers, stembuspolitiekers bij uitkomst, moeten wel een beetje lachen om die Nederlanders die met een muisklik stemmen vergaren, in plaats van echte handtekeningen. Ze erkennen de populistische 'bijeffecten'. In EenVandaag kwam 'referendumkampioen' Walter Wobmann zaterdag aan het woord, die als parlementslid voor de de populistische partij in Zwitserland (SVP) met behulp van referenda onder andere een minarettenverbod, en een buitenlanderquotum voor elkaar kreeg. Zijn volgende referendum: het burkaverbod.

Californiërs kunnen er ook wat van: die stemmen voor het verlagen van onderwijsbelasting, tegen het verhogen van wegenbelasting en voor betere wegen. Campagnebureaus zijn inmiddels gespecialiseerd in het verzamelen van handtekeningen. Cut out the middle man.

A.J. Kruiter, oprichter van het Instituut voor Publieke Waarden, roemt bij NRC het Nederlandse poldermodel. Burgers verenigden zich in het middenveld dat in zuilen geclusterd tot belangenafweging kwam. Dat werkt blijkbaar niet meer. Kruiter waarschuwt voor georganiseerde burgerfracties die permanent onvrede willen uiten, met ontevreden thuisblijvers als gevolg. Verreweg het grootste deel van de Nederlanders bracht geen stem uit, dus kregen de tegenstemmers de overhand.

Wat we nodig hebben, aldus Kruiter, is een visie op democratische vernieuwing waar referenda in passen. Referenda als overbrugging van de kloof in plaats van als uiting daarvan. Haast is geboden, voordat de volgende Jan Roos vindt dat de gulden terug moet komen.