Domvolking

Een onderzoekje van Pointer laat zien dat het beladen woord ‘omvolking’ in 2026 vaker klonk dan ooit in Ongehoord Nieuws. De term werd in bijna de helft van de uitzendingen gebruikt, in totaal 84 keer, vooral door presentatoren, vaste commentatoren en verslaggevers zelf. Hoewel omroep ON! zegt niet te verwijzen naar de extreemrechtse complottheorie, gebeurde dat toch negen keer in drie uitzendingen.

De omvolkingstheorie is volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) een 'rechts-extremistische complottheorie' die immigratie van vooral moslims en mensen met een donkere huidskleur beschrijft 'als een bewuste en planmatige demografische aanval door een joodse of linkse elite op de witte bevolking van Europa'. De term viel sinds de start van ON! In totaal 243 keer in 64 uitzendingen.

Omroep ON! zei meermaals dat het met ‘omvolking’ doelt op demografische veranderingen, niet op de complottheorie. Op 8 september, de avond dat minister Letschert bekendmaakte de voorlopige erkenning van de omroep te willen intrekken, zei directeur Peter Vlemmix bij Pauw & de Wit over het woord: 'Het ging niet over de theorie'.

Toch werd omvolking in totaal 28 keer gebruikt in de complotvariant bij Ongehoord Nieuws, waarvan 12 keer door een van de gezichten van ON! Zo werd op 28 april 2026 een video getoond van een Spaanse politica voor wie, volgens de ON!-presentator, ‘de omvolking niet snel genoeg kan gaan’. Volgens vaste commentator Raisa Blommestijn toont de video aan dat er 'bepaalde linkse politici zijn die dus niet alleen omvolking willen (...) maar die dat ook zien als een manier om uiteindelijk hun eigen machtspositie te verstevigen.' De Ombudsman van de publieke omroepen oordeelde in augustus dat ON! de speech van de politica uit zijn verband knipte.

Ook het woord remigratie is steeds vaker te horen bij Ongehoord Nederland. 'Remigratie' is het vertrek van migranten naar het land van herkomst, vrijwillig of gedwongen. In extreemrechtse kringen wordt het woord vooral als eufemisme voor deportatie gebruikt. Gasten pleitten elf keer bij Ongehoord Nieuws voor het gedwongen vertrek van groepen die rechtmatig in Nederland verblijven. Geen van die pleidooien leidde tot kritische vragen of tegenspraak van de presentatoren.

Het programma gebruikte het begrip 'remigratie' 129 keer: 89 keer als omschrijving van wat kabinet of partijen willen, 40 keer instemmend, geen enkele keer afwijzend. De NCTV noemt remigratie in het Dreigingsbeeld van december 2025 "een verhullend woord" waarmee rechts-extremisten "doelen op het uiteindelijk deporteren van miljoenen mensen". De NCTV spreekt in dit rapport niet over ON!. Pointer bekeek alle 466 keer dat de twee woorden vielen in één van de 324 uitzendingen van februari 2022 tot en met 2 juli 2026, en beoordeelde per keer wie het woord gebruikte en in welke context.

In de vier jaar vóór 2026 viel 'omvolking' gemiddeld in 16 procent van de uitzendingen, in de eerste helft van 2026 in 44 procent. Bijna 80% van de vermeldingen (66 van 84) kwamen dit jaar van presentatoren, vaste commentatoren en verslaggevers van het programma zelf; in de jaren ervoor was dat 40%.

Soevereinen

Er is weer eens een onderzoekje naar soevereinen verschenen, uitgevoerd in opdracht van het programma Politie en Wetenschap. Komt er hierop neer dat je ze geen wappies mag noemen. 

Niet dat de conclusies verrassend zijn: Het onderzoek laat zien dat er in Nederland geen strak georganiseerde ‘soevereinen-beweging’ bestaat. Het gaat om verschillende, losse groepen en individuen, met uiteenlopende ideeën en doelen. Wat vaak terugkomt, is diep wantrouwen tegenover de overheid en een sterk verlangen naar vrijheid en eigen regie.

De coronapandemie gaf het gedachtegoed een nieuwe impuls, maar het verschijnsel bestaat volgens de onderzoekers al langer. Persoonlijke ervaringen spelen vaak een belangrijke rol. Sommige mensen voelen zich niet gezien of gehoord of hebben negatieve ervaringen met instanties. Voor anderen gaat het vooral om een diepgaande zoektocht naar vrijheid en een andere manier van leven.

Een klein deel van de groep is mogelijk bereid tot geweld. Ook zijn er voorbeelden van bedreiging, intimidatie en het openbaar maken van privégegevens. 

Maar liever zien de onderzoekers de soevereinen als een soort ‘kanarie in de kolenmijn’. Ze zouden interessante vraagstukken aansnijden over het functioneren van de overheid. Waarom heeft de overheid het recht heel diep in te grijpen in gezinsstructuren, bijvoorbeeld door kinderen uit huis te plaatsen? 'Soevereinen houden de overheid ook een spiegel voor.’

Het is een ander beeld dat de AIVD eerder van soevereinen schetste. De concludeerde dat de soevereinenbeweging de democratische rechtsorde ondermijnt. Mensen die zich soeverein verklaren keren zich af van de overheid en andere instituties. Hoewel ze veelal een open houding houden richting andere mensen, verspreiden ze wel feitelijk onjuiste verhalen over de, volgens hen, kwade intenties van de instituties. Ook willen ze zelf bepalen of wet- en regelgeving op hen van toepassing is.

De onderzoekers van EMMA pleiten niet voor een aanpak waarin soevereine mensen vooral als veiligheidsrisico worden gezien. Dat kan het wantrouwen vergroten en het gesprek moeilijker maken. Persoonlijke ervaringen en grieven verdienen aandacht. Luisteren is niet hetzelfde als instemmen. Begrenzen betekent niet automatisch buitensluiten.

Maar de onderzoekers moeten ook toegeven dat er gewoonweg geen one-size-fits-all oplossing bestaat. Mensen die zich soeverein verklaren, hebben daarvoor te veel uiteenlopende aanlooproutes. En daar ligt het grootste probleem. 

Belangrijker: Het hele onderzoekje blijkt gebaseerd op gesprekken met slechts twaalf soevereinen, de rest van de 62 benaderde mensen haakte af. En die twaalf zijn ongetwijfeld nog enigszins voor rede vatbaar, maar de rest zit zo diep in hun zelfgegraven konijnenhol dat ze geloven in burgerarrestanten, geld opeisen bij de overheid van een niet-bestaande persoonlijke 'trust' of weigeren de huur te betalen. Een enkeling zal geholpen zijn met een betalingsregeling, maar het gros zal ieder argument afwijzen. 

Omkoping

Donald Trump heeft Amerikanen een uitkering van 5000 dollar beloofd als de Republikeinen bij de komende tussentijdse verkiezingen de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat behouden.

Nu de tussentijdse verkiezingen snel dichterbij komen, de populariteit van president Trump verder afneemt en de vooruitzichten voor zijn Republikeinse Partij verslechteren, slaat de paniek toe. 

Trump deed zijn belofte tijdens een bijeenkomst van de Republikeinse Partij in Dallas. Hij sprak over een zogenoemd ‘Trump Dividend’ en zei dat iedere volwassen Amerikaanse burger voor het bedrag in aanmerking zou komen. Als voorwaarde stelde hij dat het geld in de Verenigde Staten moet worden uitgegeven. 

Volgens de Amerikaanse federale wet is het verboden om betalingen te verstrekken die bedoeld zijn om te beïnvloeden hoe iemand stemt.

Het voorstel zou volgens berekeningen van Reuters maar liefst 1,35 biljoen dollar kosten wanneer alle volwassen Amerikanen de betaling zouden ontvangen. Daarmee zou het bedrag aanzienlijk hoger uitvallen dan veel eerdere stimuleringsmaatregelen van de Amerikaanse overheid. Bovendien is goedkeuring door het Congres nodig om dergelijke betalingen mogelijk te maken.

Trump presenteerde de betaling als een soort winstuitkering die mogelijk wordt gemaakt door de economische prestaties van zijn regering. Maar omdat ieder detail achterwege bleef, lijkt er erop dat Trump dit plan niet met zijn partij heeft doorgesproken. 

Dus kwam vicepresident JD Vance kort na Trumps aankondiging al met de eerste nuances aan. Hij suggereerde dat rijkere Amerikanen mogelijk niet voor de betaling in aanmerking zouden komen. Ook werd gesuggereerd dat inkomsten uit Amerikaanse importheffingen een mogelijke financieringsbron zouden kunnen zijn, maar de opbrengsten daarvan zijn tot nu toe bij lange na niet hoog genoeg om de voorgestelde cheques van 5000 dollar te betalen.

Trump heeft eerder vergelijkbare financiële tegemoetkomingen voorgesteld die uiteindelijk niet zijn uitgevoerd. En zo zal de belofte ook worden opgevat: die komt op een moment dat de Republikeinen onder druk staan in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen. 

Vooralsnog lijkt deze omkoping geen indruk te maken op kiezers. De Democratische Partij maakt volgens een analyse van het Brookings Institution een goede kans om bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van november aanzienlijk meer zetels in het Huis van Afgevaardigden te winnen dan veel verkiezingsvoorspellers momenteel verwachten. Een meerderheid in het Huis ligt binnen bereik, terwijl een winst van 25 tot 30 zetels mogelijk wordt geacht.

De Democraten hebben momenteel 214 zetels tegenover 219 voor de Republikeinen. Door twee vacatures is het verschil in de praktijk kleiner. Om de meerderheid terug te krijgen, hoeven de Democraten volgens de analyse per saldo slechts drie zetels te winnen. 

Te grote ego's

Het stof is inmiddels neergedaald, maar duidelijkheid is er nog altijd niet: de aankondiging van de nieuwe ‘sociaal-conservatieve beweging’ van ex-BBB’er Mona Keijzer. En hoewel er nog geen partij is, droomt Keijzer al stiekem van 30 zetels in de Kamer. Met Mona als minister-president uiteraard.

In NRC sprak Bas Heijne over de zoveelste zelfbenoemde verlosser op rechts, wéér die grote maar o-zo vage woorden over ongehinderde daadkracht vermengd met gepruil over een onderdrukkende elite, die de Nederlander geen Nederlander meer wil laten zijn. 'Te grote ego’s, ordinaire ruzies, eindeloze afsplitsingen, bergen vuile was, grote woorden en loze gebaren, eerst dreigen met de vuist op tafel en dan weer verongelijkt piepen over je onmacht tegenover arrogante elites – het enige dat rechts lijkt te verbinden is een blinde afkeer van alles wat als links wordt beschouwd.'

De commentaren waren ongeveer overal sceptisch of ronduit negatief: Trouw refereerde aan Rita Verdonk, die in 2007 ook een vergeefse gooi naar de macht deed binnen de VVD en daarna een nieuwe partij oprichtte: Trots op Nederland. Maar Nederland was niet trots op Rita.

'Geen partij, nog niet. Eerst het fundament: mensen, kennis, organisatie, middelen en uitgewerkte plannen. De naam en de campagne komen later,' zo staat vermeld op de site van de kersverse beweging. 

Maar dat gaat met een anonieme webstek zonder namen en gezichten wel erg moeilijk worden. Want geen van de gepresenteerde visies zijn uniek te noemen; ze wil de immigratie inperken, een natuurbeleid voeren ‘dat mensen niet tegen elkaar opzet’, een overheid met minder lasten en minder regels. Ook wil zij af van de ‘modellenwerkelijkheid’ waarmee bijvoorbeeld het Centraal Planbureau bepaalt wat er gebeurt.

Waar het op neerkomt is dat Mona eigenlijk gewoon een eenpitter is, die zelf in de schijnwerpers wil staan. Keijzer verliet BBB begin dit jaar na onenigheid tussen haar en de partijtop, omdat niet zij maar Henk Vermeer de opvolger van Caroline van der Plas werd als partijleider. Ze sprak met de zeven afgesplitste PVV’ers onder leiding van Gidi Markuszower over samenwerking, maar wilde daarvan niet het gezicht worden. 

Het probleem is dat de kiezer niet zit te wachten op verdere versplintering van rechts, van partijen die elkaar uitsluiten omdat ze het op punten oneens met elkaar zijn. De opmars van de PVV zette niet door vanwege de halsstarrigheid van Wilders, de afgesplitste groep Markiszower is een kleurloze partij zonder sterke leider, FvD een sekte met niet echt aanhangers die tijdelijk van andere partijen zijn overgelopen. Alleen JA21 stelt zich constructief op, maar groeit niet door, 

Elsevier vraagt zich af of de benodigde samenwerking in een land met veel partijen – er zitten er al zeventien in de Kamer – nog haalbaar is. 'Er rust een zware last op de schouder van kiezers die verantwoordelijk zijn voor het bonte gezelschap dat het parlement bevolkt. Een gezelschap dat elkaar in de praktijk vaker bestrijdt dan dat het samenwerkt. Zelfs een ervaren rot als Keijzer zal op dit probleem stuiten.'