Slapen bij Trump

Het kan nog heel spannend worden. Maandag slaapt het Koninklijk Paar in het Witte Huis. Voor de meereizende premier Rob Jetten is die eer niet weggelegd. Die mag alleen aanschuiven bij het diner en blijft niet overnachten. Dat heeft vooral met diplomatiek protocol te maken: zulke logeeruitnodigingen zijn meestal beperkt tot staatshoofden (zoals een koning of president), niet tot regeringsleiders die er achter aanhobbelen. 

Het is ook nog maar zeer de vraag of Jetten de president te spreken krijgt. Een dezer dagen veroordeelde hij Trump nog omdat die dreigde dat ’een hele beschaving zal sterven’ in Iran. Jetten noemde Trump een 'vrouwenhater' en 'veroordeelde crimineel' toen hij werd herkozen in 2024. Grote kans dat dit allemaal in de knipselmap zit die Trump wellicht nog even doorneemt voordat hij aanschuift. Kan best zijn dat Trump hem na het handje drukken geen blik waardig gunt.

Alles is voorbereid, klinkt het in Den Haag. Er is achter de schermen geoefend en er zijn voorbereidingen getroffen op allerlei scenario's. Zeker nu de frustratie op het gezicht van Trump is af te lezen aangezien het maar niet wil opschieten met de oorlog tegen Iran, de olieprijzen ook Amerikanen pijn beginnen te doen en 64 procent zijn beleid afkeurt. 

Misschien kan de Koning nog een goed woordje doen voor Mark Rutte nu de NAVO als bondgenootschap onder hoogspanning staat. Trump uitte de afgelopen weken veel kritiek op zijn mede-NAVO-leden omdat ze volgens hem afwezig zijn in het Midden-Oosten. 'De NAVO was er niet toen we ze nodig hadden, en zal er ook niet zijn als we ze in de toekomst nodig hebben.' 

En dan moet je uitkijken dat je niet begint over het feit dat de oorlog 'niet de onze' is, aangezien Trump hetzelfde kan beweren over Oekraïne. 

Rutte, al eerder op bezoek bij Trump, verliet dezer dagen via de achterdeur het Witte Huis. Als een schooljongen met onvoldoendes. De Daddy-diplomatie is uitgewerkt. Hij mag pas terugkeren als een NAVO armada de Straat van Hormuz schoonveegt. 

Onder controle

Wat velen al hadden voorspeld: Donald Trump breit een einde aan de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran. Volgens hem zijn de belangrijkste militaire doelen grotendeels bereikt en zou de strijd binnen enkele weken kunnen worden afgerond. 

Trump benadrukte dat de VS 'grote successen' hebben geboekt, waaronder het zwaar verzwakken van de Iraanse luchtmacht, marine en raketcapaciteiten.  

Toch bleef onduidelijk hoe dat einde er precies uit moet zien. Trump gaf geen concreet plan voor een staakt-het-vuren of een politieke oplossing. Hoewel hij sprak over mogelijke onderhandelingen, ontkent Iran dat het actief om vrede heeft gevraagd. 

Tegelijkertijd sloot hij verdere escalatie niet uit en waarschuwde hij dat de VS extra aanvallen kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld op energie- en olie-infrastructuur, als Iran niet toegeeft. Maar de plannen voor grondtroepen waarover Trump eerder sprak lijken alweer van tafel, en ook de bezetting van het Iraanse olie-eiland Kharg lijkt even geen prioriteit meer te hebben. En zo zwabbert Trump door.

Dat Trump dit alles aankondigde via via de tv komt omdat veel Amerikanen zich maken zorgen over stijgende brandstofprijzen en de economische gevolgen van het conflict. 

Volgens een nieuwe peiling van CNN staat de populariteit van president Donald Trump inmiddels behoorlijk onder druk, vooral als het gaat om de economie. Waar economische kwesties traditioneel als zijn sterke punt werden gezien, tonen de nieuwste cijfers juist het tegendeel. 

Een grote meerderheid van de Amerikanen is ontevreden over Trumps aanpak van inflatie en stijgende prijzen. Ongeveer zeven op de tien ondervraagden keuren zijn beleid op dit gebied af. 

De algemene beoordeling van zijn economische beleid is eveneens laag. Slechts een minderheid van de Amerikanen spreekt nog vertrouwen uit in zijn aanpak van de economie, terwijl een groeiende groep vindt dat zijn beleid de situatie juist heeft verslechterd. Hoge benzineprijzen, duurdere boodschappen en onzekerheid op de financiële markten drukken zwaar op huishoudens. 

De cijfers laten bovendien zien dat de ontevredenheid niet alleen bij politieke tegenstanders zit. Ook binnen Trumps eigen achterban, met name onder jongere Republikeinen, groeit de kritiek. Dat maakt de situatie politiek gevoeliger richting de komende verkiezingen.  

Trump probeert die zorgen te temperen door te stellen dat de situatie onder controle is en dat belangrijke handelsroutes, zoals de Straat van Hormuz, uiteindelijk weer zullen openen. Maar het zou zomaar eens kunnen dat Iran tot in lengte van dagen de scheepvaart blijft verstoren en Trump wordt meegesleept in een oorlog die hij helemaal niet wil. En te onderhandelen met Iran is al helemaal uit den boze. Mojtaba Khamenei, de zoon van gedode leider Ali Khamenei, wordt gezien als hardliner en de gevreesde Islamitische Revolutionaire Garde zou volgens kenners alleen maar dominanter geworden zijn.

Moeras

Donald Trump moet hebben gedacht dat de militaire acties tegen Iran in een mum van tijd voorbij zouden zijn. Het militaire apparaat uitgeschakeld, ander regime, en wegwezen. 

Wat Trump niet voorzag was de onrust op de energiemarkt. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) dreigt de grootste energiecrisis ooit.

De problemen komen vooral door de situatie in de Straat van Hormuz, waar de scheepvaart door Iraanse blokkades vrijwel tot stilstand is gekomen. Iran kan invloed uitoefenen op deze route door zijn geografische positie en militaire aanwezigheid langs de noordelijke kust van de zeestraat. Daardoor kan het land het scheepvaartverkeer relatief gemakkelijk verstoren.

Om het brandstofverbruik terug te dringen, adviseert het IEA onder meer om vaker thuis te werken en het openbaar vervoer te gebruiken. Ook wordt aanbevolen de maximumsnelheden met minimaal tien kilometer te verlagen en niet meer met gas maar elektrisch te koken. 

Op sociale media wordt druk gespeculeerd over Lockdown 2.0, met autoloze (zon)dagen en verplicht thuiswerken.

De problemen stapelen zich niet alleen op in Azië en Europa, maar ook in de VS. De gemiddelde benzineprijs is in één maand tijd sterk gestegen naar ongeveer 4,16 dollar per gallon (ongeveer 1,00 euro per liter) en dat als gevolg van een oorlog waar de Amerikanen niet om hebben gevraagd. 

De oorlog gaat de Amerikaanse belastingbetaler ook nog eens bakken met geld kosten. Donderdag vroeg het Pentagon het Congres om 200 miljard dollar (ongeveer 172 miljard euro) extra om de oorlog met Iran te financieren. Dat is geen goed nieuws voor Trump zo kort voor de tussentijdse verkiezingen. 

Het ongeduld klinkt door in de verklaringen van het Witte Huis. Trump is bereid om 'de hel te ontketenen' als Iran geen deal sluit. 

Meldingen over 'zeer goede en productieve gesprekken over een volledige beëindiging van de vijandelijkheden in het Midden-Oosten' blijken grotendeels verzonnen. Iraanse leiders en woordvoerders ontkennen dat er met de VS wordt gepraat over een staakt-het-vuren. 

Mohammad Ghalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement noemt Trumps aankondiging 'nepnieuws om de financiële en oliemarkten te manipuleren en te ontsnappen aan het moeras waarin de VS en Israël vastzitten'. Alles wijst erop dat Trump steeds verder wegzakt in dit lastige moeras.

Breuklijnen

De gemeenteverkiezingen verliepen zoals voorspeld: forse winst voor de lokale partijen en groei van FvD, die voor het eerst in een aantal gemeenten aanwezig meedoet. 

Opvallend is het verlies van GroenLinks-PvdA. De linkse fusiepartij lijkt alleen in de grote steden het electoraat vast te kunnen houden. 

In de steden deed GroenLinks-PvdA het goed. Vergeleken met 2022 hield de partij hier op de meeste plekken stand, of was er zelfs lichte winst te zien. 

GroenLinks-PvdA behaalde landelijk 14,6 procent van de stemmen, een verlies van 2,2 procentpunt. Daarmee is de aanstaande fusiepartij wel de grootste landelijke partij geworden, na de verenigde lokale partijen, maar heel links leverde fors in. De SP werd in het eigen bolwerk Oss zelfs gehalveerd. 

Gemeenteraden, zo constateert NRC Handelsblad, worden steeds meer langs de breuklijnen van maatschappelijke bubbels samengesteld. Kiezers op het platteland zijn steeds conservatiever. Met name in de studentensteden vind je juist veel links-progressieven. 

Die tegenstelling gaat voorlopig niet weg. Links lijkt de arbeidersklasse te zijn kwijtgeraakt aan de rechterflank. De boodschap van eerlijke inkomensverdeling en over sterkste schouders die de zwaarste lasten moeten dragen spreekt minder aan dan het probleem van de asielzoekers.  Links staat voor woke, voor mensen die zeuren over gender en klimaat, en dat slaat niet aan. 

Jesse Klaver zal na de officiële fusie dit jaar de een nieuwe oppositiestrategie moeten uitstippelen om niet ook nog eens verlies te lijden in de Eerste Kamer.