Moeras

Donald Trump moet hebben gedacht dat de militaire acties tegen Iran in een mum van tijd voorbij zouden zijn. Het militaire apparaat uitgeschakeld, ander regime, en wegwezen. 

Wat Trump niet voorzag was de onrust op de energiemarkt. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) dreigt de grootste energiecrisis ooit.

De problemen komen vooral door de situatie in de Straat van Hormuz, waar de scheepvaart door Iraanse blokkades vrijwel tot stilstand is gekomen. Iran kan invloed uitoefenen op deze route door zijn geografische positie en militaire aanwezigheid langs de noordelijke kust van de zeestraat. Daardoor kan het land het scheepvaartverkeer relatief gemakkelijk verstoren.

Om het brandstofverbruik terug te dringen, adviseert het IEA onder meer om vaker thuis te werken en het openbaar vervoer te gebruiken. Ook wordt aanbevolen de maximumsnelheden met minimaal tien kilometer te verlagen en niet meer met gas maar elektrisch te koken. 

Op sociale media wordt druk gespeculeerd over Lockdown 2.0, met autoloze (zon)dagen en verplicht thuiswerken.

De problemen stapelen zich niet alleen op in Azië en Europa, maar ook in de VS. De gemiddelde benzineprijs is in één maand tijd sterk gestegen naar ongeveer 4,16 dollar per gallon (ongeveer 1,00 euro per liter) en dat als gevolg van een oorlog waar de Amerikanen niet om hebben gevraagd. 

De oorlog gaat de Amerikaanse belastingbetaler ook nog eens bakken met geld kosten. Donderdag vroeg het Pentagon het Congres om 200 miljard dollar (ongeveer 172 miljard euro) extra om de oorlog met Iran te financieren. Dat is geen goed nieuws voor Trump zo kort voor de tussentijdse verkiezingen. 

Het ongeduld klinkt door in de verklaringen van het Witte Huis. Trump is bereid om 'de hel te ontketenen' als Iran geen deal sluit. 

Meldingen over 'zeer goede en productieve gesprekken over een volledige beëindiging van de vijandelijkheden in het Midden-Oosten' blijken grotendeels verzonnen. Iraanse leiders en woordvoerders ontkennen dat er met de VS wordt gepraat over een staakt-het-vuren. 

Mohammad Ghalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement noemt Trumps aankondiging 'nepnieuws om de financiële en oliemarkten te manipuleren en te ontsnappen aan het moeras waarin de VS en Israël vastzitten'. Alles wijst erop dat Trump steeds verder wegzakt in dit lastige moeras.

Breuklijnen

De gemeenteverkiezingen verliepen zoals voorspeld: forse winst voor de lokale partijen en groei van FvD, die voor het eerst in een aantal gemeenten aanwezig meedoet. 

Opvallend is het verlies van GroenLinks-PvdA. De linkse fusiepartij lijkt alleen in de grote steden het electoraat vast te kunnen houden. 

In de steden deed GroenLinks-PvdA het goed. Vergeleken met 2022 hield de partij hier op de meeste plekken stand, of was er zelfs lichte winst te zien. 

GroenLinks-PvdA behaalde landelijk 14,6 procent van de stemmen, een verlies van 2,2 procentpunt. Daarmee is de aanstaande fusiepartij wel de grootste landelijke partij geworden, na de verenigde lokale partijen, maar heel links leverde fors in. De SP werd in het eigen bolwerk Oss zelfs gehalveerd. 

Gemeenteraden, zo constateert NRC Handelsblad, worden steeds meer langs de breuklijnen van maatschappelijke bubbels samengesteld. Kiezers op het platteland zijn steeds conservatiever. Met name in de studentensteden vind je juist veel links-progressieven. 

Die tegenstelling gaat voorlopig niet weg. Links lijkt de arbeidersklasse te zijn kwijtgeraakt aan de rechterflank. De boodschap van eerlijke inkomensverdeling en over sterkste schouders die de zwaarste lasten moeten dragen spreekt minder aan dan het probleem van de asielzoekers.  Links staat voor woke, voor mensen die zeuren over gender en klimaat, en dat slaat niet aan. 

Jesse Klaver zal na de officiële fusie dit jaar de een nieuwe oppositiestrategie moeten uitstippelen om niet ook nog eens verlies te lijden in de Eerste Kamer. 

Kandidaten

De aanhangers van FvD rekenen zich al rijk nu Maurice de Hond, tegenwoordig kind aan huis bij de alternatieve media, voorspelt dat de partij de grote winnaar zou kunnen worden bij de volgende Provinciale Statenverkiezingen. Maar dat is pas over een jaar en tegen die tijd kan het Lidewij-effect al zijn uitgewerkt. Bovendien heeft FvD geprofiteerd van teleurgestelde PVV stemmers die een alternatief zochten.

Bij de gemeenteverkiezingen komende week zal FvD geen grote rol spelen. Volgens recente polls stevenen de honderden lokale partijen in ons land af op winst.

Veel kiezers zijn van plan om bij de raadsverkiezingen van woensdag 18 maart op een lokale partij te stemmen. Volgens Ipsos I&O gaan de plaatselijke partijen bij elkaar 34,5 procent van de stemmen halen.

GroenLinks-PvdA komt in deze peiling als grootste landelijke partij uit de bus: 14,8 procent zegt op de samenwerking van GroenLinks en PvdA te gaan stemmen. Daarnaast heeft nog eens 2,5 procent een voorkeur voor GroenLinks of PvdA. Alles bij elkaar opgeteld zou de samenwerking daarmee goed zijn voor 17,3 procent van het stemtotaal. 

VVD (11,4%), D66 (8,7%) en CDA (8,6%) volgen op gepaste afstand. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat het CDA dikwijls wordt onderschat in gemeenteraadspeilingen. 

Ten opzichte van 2022 lijkt FvD weliswaar significant beter te gaan scoren (van 1,1 naar 3,8%), maar omdat de partij maar in een beperkt aantal steden meedoet, zal de impact niet groot zijn. Ook al omdat er twijfels zijn over de kandidaten. 

Zeker drie tot vier grote gemeenten hebben bovendien een brede boycot tegen Forum voor Democratie (FvD) aangekondigd. Partijen in onder meer Amsterdam, Nijmegen en Den Haag hebben aangegeven niet met FvD te willen samenwerken in een coalitie, en in sommige gevallen ook niet in de raad, vanwege vermeende extreemrechtse banden en antisemitische of extremistische uitspraken van kandidaten.  

Als zich incidenten blijven voordoen zal dat ook zijn effect hebben op de provinciale politiek. 

Ook deze week was het weer raak. Zo blijkt Ramon van Asch, de FVD-lijstrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen in Den Bosch, de afgelopen jaren drie keer door de politierechter veroordeeld voor mishandeling. Hij kreeg twee keer een taakstraf en één keer een boete, blijkt uit onderzoek van NRC en antifascistische onderzoeksgroep Kafka. In januari 2022 sloeg hij ook een beveiliger van Hogeschool Avans nadat hij was aangesproken op het niet dragen van een mondkapje, waarna de hogeschool hem twaalf dagen schorste.

Oliepijn

Zolangzamerhand overvleugelt het nieuws over de stijgende aardgas- en benzineprijzen de berichtgeving over de oorlog tegen Iran. 

Door het conflict in het Midden-Oosten is de prijs van ruwe olie de laatste dagen heel sterk gestegen. Een vat ruwe olie kost 15 procent meer dan een week geleden en dat zullen we beginnen te voelen aan de pomp.

De dieselprijs bereikte vrijdag zelfs het record van vier jaar geleden. De landelijke adviesprijs komt uit op 2,375 euro per liter. 

Maar ook de Verenigde Staten zijn kwetsbaarder geworden voor stijgende olieprijzen omdat hun strategische olievoorraad sterk is afgenomen. Sinds de Amerikaanse aanvallen op Iran  zijn begonnen, zijn de Amerikaanse olieprijzen ongeveer 16% gestegen, waardoor ook de benzineprijzen voor Amerikaanse consumenten zijn toegenomen.  

De stijging komt op een moment dat de Strategic Petroleum Reserve (SPR) — de noodvoorraad olie van de VS — veel lager staat dan enkele jaren geleden. Die reserve werd de afgelopen jaren gebruikt om prijsstijgingen te dempen en om tekorten op te vangen, onder andere na verstoringen op de energiemarkt. Door deze lagere reserve hebben de VS minder buffer om toekomstige schokken op te vangen,

En hogere prijzen zijn wel het laatste waar Amerikanen op zitten te wachten. Net als op een oorlog ver van huis. Een meerderheid van de Amerikaanse kiezers keurt af hoe president Donald Trump omgaat met de situatie rond Iran. Een kleine meerderheid zegt dat de Verenigde Staten überhaupt geen militaire actie tegen Iran hadden moeten ondernemen. Trump had tijdens zijn verkiezingscampagne beloofd de VS uit eindeloze oorlogen te houden.

En het conflict met Iran zou best eens eindeloos kunnen duren. Wat Trump betreft is er geen noodzaak om een grondoffensief in Iran te starten en moeten de door de VS gewapende Koerden die rol maar op zich nemen. Maar intussen lijkt het regime - hoewel gehavend - allerminst te wankelen, en is Mojtaba Khamenei, de zoon van de gedode leider Ali Khamenei, reeds benoemd tot nieuwe ayatollah. Die beschikt over uitstekende banden met de Revolutionaire Garde (IRGC) en vinkt als veteraan uit de Iran-Irakoorlog alle revolutionaire vakjes aan. Kortom: er lijkt niets te veranderen.

Grote kans dat Trump voor de tussentijdse verkiezingen de aanval op Iran stopt, ruim op tijd om de olieprijzen wereldwijd weer te laten dalen en de verkiezingsschade te beperken.