Onder controle

Wat velen al hadden voorspeld: Donald Trump breit een einde aan de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran. Volgens hem zijn de belangrijkste militaire doelen grotendeels bereikt en zou de strijd binnen enkele weken kunnen worden afgerond. 

Trump benadrukte dat de VS 'grote successen' hebben geboekt, waaronder het zwaar verzwakken van de Iraanse luchtmacht, marine en raketcapaciteiten.  

Toch bleef onduidelijk hoe dat einde er precies uit moet zien. Trump gaf geen concreet plan voor een staakt-het-vuren of een politieke oplossing. Hoewel hij sprak over mogelijke onderhandelingen, ontkent Iran dat het actief om vrede heeft gevraagd. 

Tegelijkertijd sloot hij verdere escalatie niet uit en waarschuwde hij dat de VS extra aanvallen kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld op energie- en olie-infrastructuur, als Iran niet toegeeft. Maar de plannen voor grondtroepen waarover Trump eerder sprak lijken alweer van tafel, en ook de bezetting van het Iraanse olie-eiland Kharg lijkt even geen prioriteit meer te hebben. En zo zwabbert Trump door.

Dat Trump dit alles aankondigde via via de tv komt omdat veel Amerikanen zich maken zorgen over stijgende brandstofprijzen en de economische gevolgen van het conflict. 

Volgens een nieuwe peiling van CNN staat de populariteit van president Donald Trump inmiddels behoorlijk onder druk, vooral als het gaat om de economie. Waar economische kwesties traditioneel als zijn sterke punt werden gezien, tonen de nieuwste cijfers juist het tegendeel. 

Een grote meerderheid van de Amerikanen is ontevreden over Trumps aanpak van inflatie en stijgende prijzen. Ongeveer zeven op de tien ondervraagden keuren zijn beleid op dit gebied af. 

De algemene beoordeling van zijn economische beleid is eveneens laag. Slechts een minderheid van de Amerikanen spreekt nog vertrouwen uit in zijn aanpak van de economie, terwijl een groeiende groep vindt dat zijn beleid de situatie juist heeft verslechterd. Hoge benzineprijzen, duurdere boodschappen en onzekerheid op de financiële markten drukken zwaar op huishoudens. 

De cijfers laten bovendien zien dat de ontevredenheid niet alleen bij politieke tegenstanders zit. Ook binnen Trumps eigen achterban, met name onder jongere Republikeinen, groeit de kritiek. Dat maakt de situatie politiek gevoeliger richting de komende verkiezingen.  

Trump probeert die zorgen te temperen door te stellen dat de situatie onder controle is en dat belangrijke handelsroutes, zoals de Straat van Hormuz, uiteindelijk weer zullen openen. Maar het zou zomaar eens kunnen dat Iran tot in lengte van dagen de scheepvaart blijft verstoren en Trump wordt meegesleept in een oorlog die hij helemaal niet wil. En te onderhandelen met Iran is al helemaal uit den boze. Mojtaba Khamenei, de zoon van gedode leider Ali Khamenei, wordt gezien als hardliner en de gevreesde Islamitische Revolutionaire Garde zou volgens kenners alleen maar dominanter geworden zijn.

Moeras

Donald Trump moet hebben gedacht dat de militaire acties tegen Iran in een mum van tijd voorbij zouden zijn. Het militaire apparaat uitgeschakeld, ander regime, en wegwezen. 

Wat Trump niet voorzag was de onrust op de energiemarkt. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) dreigt de grootste energiecrisis ooit.

De problemen komen vooral door de situatie in de Straat van Hormuz, waar de scheepvaart door Iraanse blokkades vrijwel tot stilstand is gekomen. Iran kan invloed uitoefenen op deze route door zijn geografische positie en militaire aanwezigheid langs de noordelijke kust van de zeestraat. Daardoor kan het land het scheepvaartverkeer relatief gemakkelijk verstoren.

Om het brandstofverbruik terug te dringen, adviseert het IEA onder meer om vaker thuis te werken en het openbaar vervoer te gebruiken. Ook wordt aanbevolen de maximumsnelheden met minimaal tien kilometer te verlagen en niet meer met gas maar elektrisch te koken. 

Op sociale media wordt druk gespeculeerd over Lockdown 2.0, met autoloze (zon)dagen en verplicht thuiswerken.

De problemen stapelen zich niet alleen op in Azië en Europa, maar ook in de VS. De gemiddelde benzineprijs is in één maand tijd sterk gestegen naar ongeveer 4,16 dollar per gallon (ongeveer 1,00 euro per liter) en dat als gevolg van een oorlog waar de Amerikanen niet om hebben gevraagd. 

De oorlog gaat de Amerikaanse belastingbetaler ook nog eens bakken met geld kosten. Donderdag vroeg het Pentagon het Congres om 200 miljard dollar (ongeveer 172 miljard euro) extra om de oorlog met Iran te financieren. Dat is geen goed nieuws voor Trump zo kort voor de tussentijdse verkiezingen. 

Het ongeduld klinkt door in de verklaringen van het Witte Huis. Trump is bereid om 'de hel te ontketenen' als Iran geen deal sluit. 

Meldingen over 'zeer goede en productieve gesprekken over een volledige beëindiging van de vijandelijkheden in het Midden-Oosten' blijken grotendeels verzonnen. Iraanse leiders en woordvoerders ontkennen dat er met de VS wordt gepraat over een staakt-het-vuren. 

Mohammad Ghalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement noemt Trumps aankondiging 'nepnieuws om de financiële en oliemarkten te manipuleren en te ontsnappen aan het moeras waarin de VS en Israël vastzitten'. Alles wijst erop dat Trump steeds verder wegzakt in dit lastige moeras.

Breuklijnen

De gemeenteverkiezingen verliepen zoals voorspeld: forse winst voor de lokale partijen en groei van FvD, die voor het eerst in een aantal gemeenten aanwezig meedoet. 

Opvallend is het verlies van GroenLinks-PvdA. De linkse fusiepartij lijkt alleen in de grote steden het electoraat vast te kunnen houden. 

In de steden deed GroenLinks-PvdA het goed. Vergeleken met 2022 hield de partij hier op de meeste plekken stand, of was er zelfs lichte winst te zien. 

GroenLinks-PvdA behaalde landelijk 14,6 procent van de stemmen, een verlies van 2,2 procentpunt. Daarmee is de aanstaande fusiepartij wel de grootste landelijke partij geworden, na de verenigde lokale partijen, maar heel links leverde fors in. De SP werd in het eigen bolwerk Oss zelfs gehalveerd. 

Gemeenteraden, zo constateert NRC Handelsblad, worden steeds meer langs de breuklijnen van maatschappelijke bubbels samengesteld. Kiezers op het platteland zijn steeds conservatiever. Met name in de studentensteden vind je juist veel links-progressieven. 

Die tegenstelling gaat voorlopig niet weg. Links lijkt de arbeidersklasse te zijn kwijtgeraakt aan de rechterflank. De boodschap van eerlijke inkomensverdeling en over sterkste schouders die de zwaarste lasten moeten dragen spreekt minder aan dan het probleem van de asielzoekers.  Links staat voor woke, voor mensen die zeuren over gender en klimaat, en dat slaat niet aan. 

Jesse Klaver zal na de officiële fusie dit jaar de een nieuwe oppositiestrategie moeten uitstippelen om niet ook nog eens verlies te lijden in de Eerste Kamer. 

Kandidaten

De aanhangers van FvD rekenen zich al rijk nu Maurice de Hond, tegenwoordig kind aan huis bij de alternatieve media, voorspelt dat de partij de grote winnaar zou kunnen worden bij de volgende Provinciale Statenverkiezingen. Maar dat is pas over een jaar en tegen die tijd kan het Lidewij-effect al zijn uitgewerkt. Bovendien heeft FvD geprofiteerd van teleurgestelde PVV stemmers die een alternatief zochten.

Bij de gemeenteverkiezingen komende week zal FvD geen grote rol spelen. Volgens recente polls stevenen de honderden lokale partijen in ons land af op winst.

Veel kiezers zijn van plan om bij de raadsverkiezingen van woensdag 18 maart op een lokale partij te stemmen. Volgens Ipsos I&O gaan de plaatselijke partijen bij elkaar 34,5 procent van de stemmen halen.

GroenLinks-PvdA komt in deze peiling als grootste landelijke partij uit de bus: 14,8 procent zegt op de samenwerking van GroenLinks en PvdA te gaan stemmen. Daarnaast heeft nog eens 2,5 procent een voorkeur voor GroenLinks of PvdA. Alles bij elkaar opgeteld zou de samenwerking daarmee goed zijn voor 17,3 procent van het stemtotaal. 

VVD (11,4%), D66 (8,7%) en CDA (8,6%) volgen op gepaste afstand. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat het CDA dikwijls wordt onderschat in gemeenteraadspeilingen. 

Ten opzichte van 2022 lijkt FvD weliswaar significant beter te gaan scoren (van 1,1 naar 3,8%), maar omdat de partij maar in een beperkt aantal steden meedoet, zal de impact niet groot zijn. Ook al omdat er twijfels zijn over de kandidaten. 

Zeker drie tot vier grote gemeenten hebben bovendien een brede boycot tegen Forum voor Democratie (FvD) aangekondigd. Partijen in onder meer Amsterdam, Nijmegen en Den Haag hebben aangegeven niet met FvD te willen samenwerken in een coalitie, en in sommige gevallen ook niet in de raad, vanwege vermeende extreemrechtse banden en antisemitische of extremistische uitspraken van kandidaten.  

Als zich incidenten blijven voordoen zal dat ook zijn effect hebben op de provinciale politiek. 

Ook deze week was het weer raak. Zo blijkt Ramon van Asch, de FVD-lijstrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen in Den Bosch, de afgelopen jaren drie keer door de politierechter veroordeeld voor mishandeling. Hij kreeg twee keer een taakstraf en één keer een boete, blijkt uit onderzoek van NRC en antifascistische onderzoeksgroep Kafka. In januari 2022 sloeg hij ook een beveiliger van Hogeschool Avans nadat hij was aangesproken op het niet dragen van een mondkapje, waarna de hogeschool hem twaalf dagen schorste.