Desinfo

Of mensen misinformatie op sociale media geloven, hangt voor een belangrijk deel samen met hun ervaringen in de offline wereld. Dat blijkt uit het rapport Wikken en weten dat het Rathenau Instituut een dezer dagen heeft gepubliceerd.

Voor het onderzoek analyseerde het Rathenau Instituut circa 8500 vragenlijsten die werden ingevuld door een representatieve steekproef van de Nederlandse samenleving. Ook organiseerde het instituut zeven focusgroepen, waarin deelnemers verschillende socialemediaberichten kregen voorgelegd.

Er leven veel zorgen over berichten op sociale media met onwetenschappelijke claims, zoals: ‘Nederlands kraanwater is ongezond voor je’ en ‘Zonnebrandcrème is net zo kankerverwekkend als verbranden in de zon.’ Wat doen dit soort berichten met het vertrouwen in de wetenschap?

Het onderzoek van het Rathenau Instituut laat zien dat het van vele factoren afhangt of iemand een bewering op sociale media geloofwaardig en betrouwbaar vindt. Die factoren hebben deels te maken met het bericht zelf: de tekst, vormgeving, inhoud, het platform en de afzender. Daarnaast spelen ook persoonlijke kennis en ervaringen van de ontvanger mee, en basishoudingen ten opzichte van instituties, zoals wetenschap, media en politiek.

De onderzoekers wilden ook weten of veel gebruik van sociale media altijd samenhangt met weinig vertrouwen in de wetenschap en veel geloof in misinformatie. Dat blijkt niet het geval. Het blijkt belangrijk of mensen naast sociale media ook op andere manieren in aanraking komen met wetenschappelijke informatie. Mensen voor wie sociale media het voornaamste kanaal zijn voor informatie over wetenschap hebben minder vertrouwen in de wetenschap. Ook vonden de onderzoekers dat bij mensen met bepaalde persoonskenmerken, zoals oudere leeftijd, een geloof in misinformatie wel samenhangt met de tijd die zij doorbrengen op sociale media.

Het is belangrijk dat mensen die de negatieve gevolgen van misinformatie op sociale media willen tegengaan, zoals beleidsmakers en artsen, inzicht krijgen in de complexe relatie tussen misinformatie op sociale media en vertrouwen in de wetenschap, zegt onderzoeker Anne-Floor Scholvinck van het Rathenau Instituut. Ook moeten interventies om geloof in misinformatie te bestrijden gericht zijn op de groepen die hier vatbaar voor zijn. Denk aan ouderen die veel tijd doorbrengen op sociale media en via weinig andere kanalen in aanraking komen met wetenschappelijke informatie.’

Draai om de oren

Het gaat weer eens helemaal niet goed met de omroepvereniging Ongehoord Nederland (ON!). De omroep krijgt, na eerdere kritiek vanuit toezichthouders, een draai om de oren van alle andere ledenomroepen in Hilversum. Als het roer niet omgaat bij ON! kan deze omroep volgens hen zelfs niet verder binnen het publieke bestel, schrijven ze in een vertrouwelijke brief. Mediaminister Letschert.

Een evaluatiecommissie concludeerde dat ON! zich herhaaldelijk niet aan de Code Journalistiek Handelen heeft gehouden en daarmee de betrouwbaarheid van de publieke omroep als geheel onder druk zet. Dat noemde de commissie ‘ernstig’.

De minister zou de aspirant-omroep onder curatele moeten stellen en verbeteringen moeten afdwingen bij ON! Mocht dat de komende tijd niet voldoende opleveren.

De omroep is ook nog eens financieel in zwaar weer beland. De stormachtige bestuursruzies en botsingen met toezichthouders hebben in 2025 geleid tot een indrukwekkend verlies van 878.602 euro, zo bleek uit het jaarverslag van de omroep. 

De rode cijfers komen door een explosie aan juridische kosten. In 2025 was ON! verwikkeld in maar liefst vijf gelijktijdige juridische trajecten, waardoor de advocaatkosten opliepen naar een 533.000 euro. 

Zo kreeg oprichter Arnold Karskens, die aan de kant werd geschoven, een schadevergoeding van 100.000 euro te betalen, verhoogd met nog eens 20.000 euro aan kostenvergoeding. 

Ongehoord Nederland-gezicht Raisa Blommestijn staat er tegenwoordig ook steeds vaker gekleurd op: zij werd door Haagse Gerechtshof in hoger beroep veroordeeld tot 30 uur werkstraf, waarvan 10 uur voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar omdat zij in een tweet advocaat Sidney Smeets ‘kleuterneuker’ had genoemd. De uitspraak kwalificeert het Hof als ‘evident van racistische strekking’. 

Het eigen vermogen van de aspirant-omroep is zorgwekkend gekrompen tot slechts 172.445 euro. Dat was een jaar eerder ruim 1 miljoen euro.

Het Commissariaat voor de Media (CvdM) deelde in 2025 ook nog een boete uit wegens ‘schijn van belangenverstrengeling’. 

ON! is als enige omroep niet ingedeeld in een nieuw zogeheten ‘omroephuis’. Een voortbestaan zonder samenwerking zit er niet in. 

Er komt binnenkort een onafhankelijke beoordeling aan van Ongehoord Nederland, ter advies aan de minister. Die zal uiteindelijk een oordeel treffen over ON! en heeft al aangekondigd de klachten serieus te nemen.

Maar eigenlijk hebben de leden al een oordeel geveld over ON! Het aantal leden daalde ‘beduidend’ naar 34.045 per 31 december 2025. Een jaar eerder telde Ongehoord Nederland nog 38.818 leden. Het bestuur stelt dat de ledenwerving geleden heeft onder alle bestuursruzies en juridische prioriteiten. 

Het minimum aantal leden om aspirant omroep te worden was tot voor kort 50.000. 

Taboeïseren

Bij FvD zijn ze er nog beduusd van: Lidewij de Vos werd ruim 72 minuten (!) lang aangevallen in de Tweede Kamer. 'Alle gevestigde partijen zagen níét in de massale immigratie, maar in FVD het grootste probleem.'

In een debat dat volgens FvD had moeten gaan over de ingrijpende gevolgen van de massale immigratie, de spreidingswet en de demografische transformatie, werd urenlang gesproken over een aantal relschoppers 'met als doel vele honderden vreedzame demonstranten te criminaliseren'.

Het is enorm belangrijk dat iedereen dit ziet, stelt FvD. Het proces begrijpt. Het mechanisme onderkent. 'Want dit soort 20e eeuwse moraalpolitiek is niet meer van deze tijd. De problemen zijn te groot en te onontkenbaar. Nederlanders zijn er klaar mee.'

Maar die verontwaardiging van de Kamer was natuurlijk terecht. Politici als Gidi Markuszower (DNA) en Lidewij de Vos (FVD) gebruiken de term omvolking de afgelopen weken steeds vaker in interviews en discussies over immigratie om te suggereren dat de oorspronkelijke bevolking stiekem wordt vervangen of verdrongen door immigranten. De Vos vindt dat Nederland er voor de Nederlanders is en ze verwees onder meer naar de mensen wiens (voor)ouders hier geboren zijn.

Maar vergeet dat Nederland altijd al een menggebied is geweest, een kruispunt van Germanen, Kelten, Romeinen, Vikingen, Fransen, en Spanjaarden. Er zijn helemaal geen oorspronkelijke bewoners. Je kunt een discussie voeren over de Nederlandse cultuur, maar die wordt echt niet bedreigd door 263.000 erkende vluchtelingen (inclusief zo'n 120.000 ontheemden uit Oekraïne). Want nog geen 1,4% van de totale Nederlandse bevolking (ruim 18 miljoen inwoners). Asielzoekers en nareizigers vormen daarnaast ook nog eens een kleine minderheid binnen de totale immigratie (naast arbeids- en studiemigranten).

Inperking van de asielinstroom is een politieke keuze die voornamelijk wordt gedreven door zorgen over woningnood, de financiële kosten van opvang en het creëren van maatschappelijk draagvlak. De overheid wil hiermee de druk op gemeenten, het COA en de IND verlichten. Daar had De Vos het over moeten hebben, en niet over het (woorden FvD) taboeïseren van het debat over immigratie.

Arc de Trump

Terwijl Amerikanen klagen over de hoge benzineprijs als gevolg van een oorlog die ze niet willen, lijkt president Trump toch vooral enthousiast te zijn over zijn jongste speeltje: de dronebestedige balzaal van het Witte Huis. 

Trump gaf eerder deze week een rondleiding op de plek waar de nieuwe balzaal moet verrijzen. Vanaf een verhoogd platform toonde hij de voortgang van het project, terwijl arbeiders beneden verder bouwden.  

De geplande balzaal maakt deel uit van een grootschalige herontwikkeling van de East Wing van het Witte Huis. Het gebouw moet plaats bieden aan honderden gasten voor staatsbanketten en officiële evenementen. Trump noemde het 'mogelijk het mooiste gebouw van Washington'.  

Tijdens de rondleiding benadrukte Trump vooral de veiligheidsvoorzieningen. Het complex krijgt onder meer een dronebasis op het dak, versterkte ramen en een ondergronds gedeelte met militaire infrastructuur. Hij verdedigde het project als noodzakelijk voor de bescherming van toekomstige presidenten en bezoekers.  

Het project is controversieel. Critici wijzen op de hoge kostprijs - inmiddels geschat op honderden miljoenen dollars — en op het feit dat de oorspronkelijke East Wing grotendeels werd afgebroken om plaats te maken voor de nieuwbouw. Ook in het Congres groeit de weerstand tegen bijkomende federale financiering voor de beveiliging van het complex.

Trump herhaalde dinsdag dat de balzaal niet met belastinggeld, maar met private donaties wordt betaald. De totale bouwkosten zijn ondertussen gestegen tot 400 miljoen dollar. 

Het blijft niet bij een balzaal, er is ook nog de voorgestelde United States Triumphal Arch. Dit monument om de 250e verjaardag van de Amerikaanse onafhankelijkheid te vieren omvat een 76 meter hoge triomfboog, die al de passende bijnaam 'Arc de Trump' heeft gekregen in de media. De financiering van het project is gepland via een combinatie van publieke en private middelen.

Ook hier is weerstand tegen. Op 19 februari 2026 spande de belangengroep Public Citizen zelfs al een rechtszaak aan om de bouw te verhinderen. De kern van hun argument is dat het project de vereiste goedkeuring van het Congres en andere onafhankelijke overheidsinstanties mist. 

Onder meer een peiling van The Washington Post, ABC News en Ipsos geeft aan dat 56 procent van de Amerikanen tegen de sloop van de East Wing en de bouw van de balzaal is. Slechts 28 procent is voorstander. 

Niet verwonderlijk. De verliezen die Amerikanen lijden door de oorlog in Iran nemen toe. 

Volgens een analyse van OilPrice.com hebben stijgende olieprijzen Amerikaanse consumenten sinds het begin van de oorlog met Iran ongeveer 45 miljard dollar extra gekost aan benzine en diesel.  

Vooral gezinnen met lagere inkomens voelen de impact sterk, omdat brandstofkosten een groter deel van hun budget uitmaken. Tegelijk profiteren oliebedrijven en investeerders van hogere winsten en stijgende aandelenkoersen in de energiesector.  

Analisten waarschuwen dat de economische gevolgen verder kunnen reiken dan alleen hogere prijzen aan de pomp. Ook transport, luchtvaart, consumentengoederen en voedselprijzen staan onder druk door de hogere energiekosten en de aanhoudende onzekerheid op de markten.