De Pest

Goed nieuws voor de Russische president Vladimir Poetin: Rusland is met de komst van de pest eindelijk weer terug in de tijd waar het al zo lang naar terugverlangde. Vorige week overleed een laboratoriummedewerker aan de ziekte en zitten er honderden mensen in quarantaine. Er kan dus al bijna gesproken worden over een echte ouderwetse tsaristische pandemie, schamperde De Speld. 

Leuk gevonden, maar van een pandemie is geen sprake. Ook niet van een bacterie die uit een lab ontsnapte. 

Wat wel klopt: in Rusland overleed een laboratoriummedewerkster aan de pest. Of iets wat er op lijkt. De overleden laboratoriummedewerkster is de 28-jarige Darja Sjipilova. Ze werkte in een pestbestrijdingscentrum in de Siberische stad Irkoetsk. 

De autoriteiten doen schimmig over de doodsoorzaak, maar inmiddels zijn er al wel zes ziekenhuizen voor drie weken in quarantaine gegaan. Daardoor zijn er twijfels over de ernst van de situatie.

De pest is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Yersinia pestis. De ziekte staat bekend als de ‘Zwarte Dood’ en veroorzaakte in de veertiende eeuw en in de eeuwen daarna verschillende wereldwijde pandemieën. Pas met de ontdekking van antibiotica kwam er een effectieve behandeling beschikbaar.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kent de pest drie hoofdvormen: builenpest, longpest en septicemische pest. Alle drie worden veroorzaakt door Yersinia pestis, maar ze treffen verschillende delen van het lichaam.

Builenpest is de meest voorkomende vorm. De ziekte wordt voornamelijk overgedragen door beten van besmette vlooien of door rechtstreeks contact met besmette knaagdieren. Dit kan leiden tot pijnlijke, gezwollen lymfeklieren. Builenpest is doorgaans niet besmettelijk van mens op mens.

The Moscow Times sprak inmiddels met inwoners van beide regio’s over de gevolgen van de onrust voor hun dagelijks leven. Ook vroeg de krant een onafhankelijke deskundige op het gebied van gezondheidsbeleid naar de aanpak van de Russische autoriteiten en de mogelijke risico’s voor andere landen.

In Irkoetsk, een regio met ongeveer 2,3 miljoen inwoners en een oppervlakte die vergelijkbaar is met die van Turkije, lijkt het dagelijks leven grotendeels onveranderd. De regio is onder meer bekend vanwege het Baikalmeer, het grootste zoetwatermeer ter wereld gemeten naar watervolume.

Een inwoner vertelde dat er aanvankelijk enkele uren paniek was, maar dat mensen daarna grappen en memes over de situatie begonnen te delen. De mogelijke pestbesmetting verdween daarmee naar de achtergrond, naast andere zorgen zoals brandstofproblemen en beren die steeds vaker in de buurt van mensen komen.

Volgens Judyth Twigg, hoogleraar politicologie aan Virginia Commonwealth University en deskundige op het gebied van het Russische zorgstelsel, vormt het gebrek aan duidelijke en betrouwbare communicatie mogelijk de grootste tekortkoming in de aanpak van de situatie.

De bevolking had volgens haar praktische informatie moeten krijgen, aangevuld met regelmatige updates, ook wanneer er geen nieuwe besmettingen waren vastgesteld.

Twigg stelt dat dergelijke communicatie bij pestgevallen gebruikelijk is bij gezondheidsautoriteiten in andere landen. Volgens haar had Rusland inwoners kunnen informeren zonder daarmee noodzakelijkerwijs politiek gezichtsverlies te lijden.

Evidente dwaling

Hij timmert nauwelijks nog aan de weg, maar was afgelopen week weer even in het nieuws. De veroordeling van coronaboegbeeld Willem Engel tot zestig uur taakstraf is namelijk definitief. De Hoge Raad heeft de cassatieklachten van de voorman van Viruswaarheid verworpen, waardoor de uitspraak van het gerechtshof Den Haag in stand blijft.

Engel werd in maart 2025 in hoger beroep veroordeeld voor opruiing tijdens de coronaperiode. Het ging om twee uitlatingen. In juni 2020 riep hij in een Facebook-livestream mensen op om naar het Malieveld in Den Haag te komen, nadat een geplande demonstratie daar was verboden. Ook werd een bericht van Engel uit november 2021 als opruiend aangemerkt. Daarin riep hij volgens het hof op tot het overtreden van coronamaatregelen.

Het gerechtshof legde hem een taakstraf van zestig uur op. Dat was aanzienlijk lager dan de eis van het Openbaar Ministerie, dat 140 uur taakstraf en drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf had gevraagd.  

Engel ging vervolgens in cassatie bij de Hoge Raad. Daarvoor had de advocaat-generaal eerder geadviseerd om de zaak gedeeltelijk opnieuw te laten behandelen. Volgens de advocaat-generaal was onvoldoende gemotiveerd waarom de strafrechtelijke vervolging voor de Facebook-oproep, die betrekking had op het demonstratierecht, noodzakelijk was. De veroordeling voor het bericht uit 2021 kon volgens het advies wel in stand blijven.  

Engel reageerde op X in een stukje dat zo haastig was opgeschreven dat het wemelde van de tikfouten. De Hoge Raad zou zich volgens Willem schuldig maken aan verschillende strafbare feiten.

De uitspraak van de Hoge Raad is volgens Engel een evidente dwaling die willens en wetens is gepleegd en een zeer ernstige ondermijning is voor de rechtsorde. 'Of de rechters corrupt zijn of een persoonlijke aversie tegen mij hebben of door de NCTV onder druk zijn gezet is speculeren, dat zal een strafrechtelijk onderzoek moeten uitwijzen.' 

Na inzage van zijn strafdossier bij het OM volgt aangifte rechters, een herzieningsverzoek en klacht bij Europees hof.

Op 3 december gaat overigens de andere strafzaak verder die van de arrestatie van 10 oktober 2020. Meer dan 6 jaar na dato wil het OM toch echt een veroordeling na eerdere vrijspraak.

Engel kon een sneer naar Robot Jetten niet tijdig intrekken. 'Dit alles als onze 'premier' oproept om andersdenkende op vol op hun bek te slaan. Ach wat een landje leven we toch' 

Ik zie dat de @HogeRaad eindelijk een plasje heeft gedaan over het arrest van Den Haag.https://t.co/uAlefgIc5N

Teleurstellend dat ook de hoge raad zich hiermee schuldig maakt aan verschillende strafbare feiten.

een korte samenvatting van het vonnis.

Aangaande de dmonstratie…

— Willem Engel (@dancalegria) September 29, 2026

Domvolking

Een onderzoekje van Pointer laat zien dat het beladen woord ‘omvolking’ in 2026 vaker klonk dan ooit in Ongehoord Nieuws. De term werd in bijna de helft van de uitzendingen gebruikt, in totaal 84 keer, vooral door presentatoren, vaste commentatoren en verslaggevers zelf. Hoewel omroep ON! zegt niet te verwijzen naar de extreemrechtse complottheorie, gebeurde dat toch negen keer in drie uitzendingen.

De omvolkingstheorie is volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) een 'rechts-extremistische complottheorie' die immigratie van vooral moslims en mensen met een donkere huidskleur beschrijft 'als een bewuste en planmatige demografische aanval door een joodse of linkse elite op de witte bevolking van Europa'. De term viel sinds de start van ON! In totaal 243 keer in 64 uitzendingen.

Omroep ON! zei meermaals dat het met ‘omvolking’ doelt op demografische veranderingen, niet op de complottheorie. Op 8 september, de avond dat minister Letschert bekendmaakte de voorlopige erkenning van de omroep te willen intrekken, zei directeur Peter Vlemmix bij Pauw & de Wit over het woord: 'Het ging niet over de theorie'.

Toch werd omvolking in totaal 28 keer gebruikt in de complotvariant bij Ongehoord Nieuws, waarvan 12 keer door een van de gezichten van ON! Zo werd op 28 april 2026 een video getoond van een Spaanse politica voor wie, volgens de ON!-presentator, ‘de omvolking niet snel genoeg kan gaan’. Volgens vaste commentator Raisa Blommestijn toont de video aan dat er 'bepaalde linkse politici zijn die dus niet alleen omvolking willen (...) maar die dat ook zien als een manier om uiteindelijk hun eigen machtspositie te verstevigen.' De Ombudsman van de publieke omroepen oordeelde in augustus dat ON! de speech van de politica uit zijn verband knipte.

Ook het woord remigratie is steeds vaker te horen bij Ongehoord Nederland. 'Remigratie' is het vertrek van migranten naar het land van herkomst, vrijwillig of gedwongen. In extreemrechtse kringen wordt het woord vooral als eufemisme voor deportatie gebruikt. Gasten pleitten elf keer bij Ongehoord Nieuws voor het gedwongen vertrek van groepen die rechtmatig in Nederland verblijven. Geen van die pleidooien leidde tot kritische vragen of tegenspraak van de presentatoren.

Het programma gebruikte het begrip 'remigratie' 129 keer: 89 keer als omschrijving van wat kabinet of partijen willen, 40 keer instemmend, geen enkele keer afwijzend. De NCTV noemt remigratie in het Dreigingsbeeld van december 2025 "een verhullend woord" waarmee rechts-extremisten "doelen op het uiteindelijk deporteren van miljoenen mensen". De NCTV spreekt in dit rapport niet over ON!. Pointer bekeek alle 466 keer dat de twee woorden vielen in één van de 324 uitzendingen van februari 2022 tot en met 2 juli 2026, en beoordeelde per keer wie het woord gebruikte en in welke context.

In de vier jaar vóór 2026 viel 'omvolking' gemiddeld in 16 procent van de uitzendingen, in de eerste helft van 2026 in 44 procent. Bijna 80% van de vermeldingen (66 van 84) kwamen dit jaar van presentatoren, vaste commentatoren en verslaggevers van het programma zelf; in de jaren ervoor was dat 40%.

Soevereinen

Er is weer eens een onderzoekje naar soevereinen verschenen, uitgevoerd in opdracht van het programma Politie en Wetenschap. Komt er hierop neer dat je ze geen wappies mag noemen. 

Niet dat de conclusies verrassend zijn: Het onderzoek laat zien dat er in Nederland geen strak georganiseerde ‘soevereinen-beweging’ bestaat. Het gaat om verschillende, losse groepen en individuen, met uiteenlopende ideeën en doelen. Wat vaak terugkomt, is diep wantrouwen tegenover de overheid en een sterk verlangen naar vrijheid en eigen regie.

De coronapandemie gaf het gedachtegoed een nieuwe impuls, maar het verschijnsel bestaat volgens de onderzoekers al langer. Persoonlijke ervaringen spelen vaak een belangrijke rol. Sommige mensen voelen zich niet gezien of gehoord of hebben negatieve ervaringen met instanties. Voor anderen gaat het vooral om een diepgaande zoektocht naar vrijheid en een andere manier van leven.

Een klein deel van de groep is mogelijk bereid tot geweld. Ook zijn er voorbeelden van bedreiging, intimidatie en het openbaar maken van privégegevens. 

Maar liever zien de onderzoekers de soevereinen als een soort ‘kanarie in de kolenmijn’. Ze zouden interessante vraagstukken aansnijden over het functioneren van de overheid. Waarom heeft de overheid het recht heel diep in te grijpen in gezinsstructuren, bijvoorbeeld door kinderen uit huis te plaatsen? 'Soevereinen houden de overheid ook een spiegel voor.’

Het is een ander beeld dat de AIVD eerder van soevereinen schetste. De concludeerde dat de soevereinenbeweging de democratische rechtsorde ondermijnt. Mensen die zich soeverein verklaren keren zich af van de overheid en andere instituties. Hoewel ze veelal een open houding houden richting andere mensen, verspreiden ze wel feitelijk onjuiste verhalen over de, volgens hen, kwade intenties van de instituties. Ook willen ze zelf bepalen of wet- en regelgeving op hen van toepassing is.

De onderzoekers van EMMA pleiten niet voor een aanpak waarin soevereine mensen vooral als veiligheidsrisico worden gezien. Dat kan het wantrouwen vergroten en het gesprek moeilijker maken. Persoonlijke ervaringen en grieven verdienen aandacht. Luisteren is niet hetzelfde als instemmen. Begrenzen betekent niet automatisch buitensluiten.

Maar de onderzoekers moeten ook toegeven dat er gewoonweg geen one-size-fits-all oplossing bestaat. Mensen die zich soeverein verklaren, hebben daarvoor te veel uiteenlopende aanlooproutes. En daar ligt het grootste probleem. 

Belangrijker: Het hele onderzoekje blijkt gebaseerd op gesprekken met slechts twaalf soevereinen, de rest van de 62 benaderde mensen haakte af. En die twaalf zijn ongetwijfeld nog enigszins voor rede vatbaar, maar de rest zit zo diep in hun zelfgegraven konijnenhol dat ze geloven in burgerarrestanten, geld opeisen bij de overheid van een niet-bestaande persoonlijke 'trust' of weigeren de huur te betalen. Een enkeling zal geholpen zijn met een betalingsregeling, maar het gros zal ieder argument afwijzen.