Het was de week van de sancties. De Europese Raad heeft besloten de sancties tegen de Duits-Turkse onderzoeksjournalist Hüseyin Dogru niet op te heffen. Dat betekent minstens nog een jaar lang bevroren bankrekeningen en geen inkomen. Complotdenker David Icke wederom twee jaar Nederland niet in, zelfs niet als toerist. Beide besluiten zijn nogal controversieel.
De Duits-Turkse journalist Hüseyin Doğru is sinds mei 2025 door de Europese Unie gesanctioneerd. Daardoor heeft hij nauwelijks toegang tot zijn eigen geld en mag hij vrijwel geen financiële steun ontvangen. Zijn zaak heeft een debat op gang gebracht over de vraag hoever de EU mag gaan in de bestrijding van buitenlandse beïnvloeding. Critici vrezen dat de sancties een gevaarlijk precedent scheppen voor de persvrijheid en de rechtsbescherming van Europese burgers.
Doğru is een in Berlijn geboren journalist en mediaondernemer. Hij richtte het mediaplatform RED op, dat via het in Istanbul gevestigde bedrijf AFA Medya werd geëxploiteerd.
RED publiceerde voornamelijk video’s en reportages over internationale conflicten, sociale ongelijkheid en politieke protesten. Het platform richtte zich onder meer op een jong, links en pro-Palestijns publiek.
Eerder was Doğru betrokken bij het videoplatform Redfish, dat verbonden was aan Ruptly, een persbureau binnen het netwerk van de Russische staatszender RT.
Na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 beëindigde hij naar eigen zeggen zijn werkzaamheden voor Redfish. In 2023 richtte hij RED op.
De EU beschouwt de eerdere en latere mediarelaties als relevant voor haar beschuldigingen van Russische beïnvloeding.
Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde in juli 2025 dat Duitse veiligheidsdiensten hadden vastgesteld dat RED door Rusland werd gefinancierd en werd ingezet voor informatiebeïnvloeding. Volgens het ministerie waren de maatregelen gebaseerd op analyses van de veiligheidsdiensten.
Tegelijkertijd zijn de onderliggende bewijzen voor die vermeende financiering en aansturing niet volledig openbaar gemaakt. Daardoor kunnen buitenstaanders moeilijk zelfstandig beoordelen hoe sterk het bewijs is.
Volgens berichtgeving van de Duitse omroep MDR heeft Doğru nog maar beperkte toegang tot geld voor zijn levensonderhoud. Hij verklaarde dat hij ongeveer 506 euro per maand mocht gebruiken. Voor hogere bedragen moest hij toestemming aanvragen bij de Bundesbank.
Het bijzondere aan deze zaak is dat de sancties niet voortvloeien uit een strafrechtelijke veroordeling. De EU heeft ze opgelegd via haar sanctieregime voor Russische destabiliseringsactiviteiten. Dat is een ander juridisch instrument dan een strafproces, met een eigen procedure voor het opleggen en aanvechten van maatregelen.
De controverse gaat verder dan de vraag of Doğru Russische desinformatie heeft verspreid. Critici vrezen dat de EU met deze sancties een journalist feitelijk financieel kan uitschakelen zonder dat eerst in een strafproces is vastgesteld dat hij een strafbaar feit heeft gepleegd.
Dat is extra gevoelig omdat RED veel aandacht besteedde aan de oorlog in Gaza en pro-Palestijnse protesten. Het platform publiceerde vanuit een uitgesproken politiek perspectief dat botste met de opvattingen van verschillende Europese regeringen.
Dat maakt de berichtgeving echter niet automatisch tot desinformatie of Russische propaganda. Daarvoor is een afzonderlijke beoordeling van de feiten, de herkomst van de informatie en de eventuele organisatorische aansturing nodig.
Rond David Icke speelt momenteel een nieuwe ontwikkeling: Nederland heeft zijn inreisverbod opnieuw met twee jaar verlengd. Daardoor blijft hij voorlopig geweerd uit het Schengengebied. Tegelijkertijd loopt er een juridische procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie over de vraag of Nederland hem op deze manier de toegang tot Europa mag ontzeggen. De kwestie raakt aan de grenzen van de vrijheid van meningsuiting en de bevoegdheden van overheden om op te treden tegen vermeend extremisme.
De verlenging werd op 12 en 13 oktober 2026 bekendgemaakt door Icke zelf. De Nederlandse autoriteiten beschouwen hem nog steeds als een mogelijke bedreiging voor de openbare orde.
De Nederlandse overheid legde Icke op 3 november 2022 een inreisverbod op voor twee jaar. Aanleiding was zijn geplande optreden tijdens een demonstratie in Amsterdam op 6 november van dat jaar.
De demonstratie was georganiseerd door de beweging Samen voor Nederland. Icke was uitgenodigd om daar te spreken. Zijn komst leidde tot bezorgdheid bij verschillende organisaties en tot de aankondiging van tegendemonstraties.
De overheid vreesde dat zijn aanwezigheid tot ernstige verstoringen van de openbare orde zou kunnen leiden.
De onderbouwing kwam onder meer uit rapporten en analyses van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en politie-informatie.
De rechtbank Noord-Holland oordeelde in september 2023 dat de Nederlandse overheid het inreisverbod mocht opleggen.
In oktober 2024 verlengde de toenmalige minister van Asiel en Migratie, Marjolein Faber, het verbod met nog eens twee jaar.
Volgens de minister had Icke onvoldoende afstand genomen van zijn eerdere denkbeelden. Hij zou nog steeds complottheorieën verspreiden en uitspraken doen die kunnen bijdragen aan anti-overheidsextremisme.
David Icke was aanvankelijk bekend als sportpresentator bij de Britse BBC. In de jaren negentig ontwikkelde hij zich tot auteur en spreker over vermeende geheime machtsstructuren.
Hij beweert onder meer dat de wereld wordt bestuurd door een verborgen elite en heeft herhaaldelijk beweerd dat machtige figuren in werkelijkheid reptielachtige wezens zijn of door zulke wezens worden gecontroleerd.
Ook verspreidt hij theorieën over geheime genootschappen, wereldwijde machtsstructuren en gebeurtenissen die volgens hem onderdeel zijn van een groter plan.
Een belangrijk discussiepunt is het antisemitische karakter dat verschillende onderzoekers en organisaties in bepaalde onderdelen van zijn gedachtegoed herkennen. Icke heeft bijvoorbeeld theorieën verspreid over verborgen machtsstructuren die volgens critici aansluiten bij oudere antisemitische denkbeelden over geheime elites die de wereld beheersen.
Icke verwerpt de beschuldiging dat zijn werk antisemitisch is en presenteert zichzelf als iemand die verborgen machtsstructuren aan de kaak stelt.
Zijn ideeën kregen tijdens de coronapandemie opnieuw veel aandacht. Hij beweerde onder meer dat de pandemie onderdeel was van een groter politiek plan en verspreidde onjuiste beweringen over de relatie tussen 5G-technologie en het coronavirus.
YouTube en Facebook verwijderden in 2020 zijn accounts wegens overtredingen van hun regels tegen schadelijke misinformatie. Ook Twitter, inmiddels X, schorste zijn account permanent.
Dat iemand controversiële ideeën verkondigt, betekent op zichzelf niet dat een inreisverbod gerechtvaardigd is. Daarvoor moet ook worden gekeken naar de wettelijke grondslag, de risico’s voor de openbare orde en de proportionaliteit van de maatregel.
Zijn tegenstanders wijzen erop dat de vrijheid van meningsuiting niet onbeperkt is. Overheden mogen onder bepaalde voorwaarden optreden wanneer er concrete aanwijzingen zijn voor bedreigingen van de openbare orde of wanneer uitingen bijdragen aan extremisme en discriminatie.
.jpg)
